3’lü Hesaplama Tarih Oluyor! 17 Milyon Emeklinin Maaşında Yeni Dönem

Emekli maaşlarını belirlerken 1999 öncesi, 2000–2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönem üzerinden yapılan hesaplama sistemi değişiyor. Farklı aylık bağlama oranları nedeniyle ortaya çıkan maaş adaletsizliğini gidermek için “tek formül” modeli gündeme alındı.

Yıllardır emeklilerin en çok eleştirdiği konuların başında gelen üçlü hesaplama sistemi için kapsamlı bir reform süreci başlatıldı. Mevcut yapıda her dönem için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve güncelleme katsayısı uygulanması, aynı prim gününe sahip sigortalıların farklı maaş almasına yol açıyor. Yeni modelle birlikte bu karmaşık yapının sadeleştirilmesi hedefleniyor.

EMEKLİ MAAŞI BUGÜN NASIL HESAPLANIYOR?

Hâlihazırdaki sistemde maaş hesabı üç ayrı dönemin toplamına göre belirleniyor:

1999 öncesi çalışma süresi

2000–2008 arası dönem

2008 sonrası dönem

Her dönem için ayrı ABO ve çarpan kullanılıyor. Hesaplamada şu unsurlar etkili oluyor:

Sigortalının prime esas kazancı (SPEK)

Dönemsel aylık bağlama oranları

Güncelleme katsayısı

Bir önceki yılın enflasyonu

Büyüme oranının belirli bir kısmı

İçinde bulunulan yılın enflasyon artışları

Bu yapı özellikle 1999 öncesi uzun süre çalışmış olanları avantajlı konuma getirirken, sonraki yıllarda sisteme girenler açısından dezavantaj yaratabiliyor.

TEK FORMÜL MODELİ NE GETİRECEK?

Reform kapsamında masadaki en güçlü seçenek, üçlü yapının kaldırılarak tek bir hesaplama formülüne geçilmesi. Buna göre:

Herkes için sabit bir ABO uygulanması

Prim ödemesine dayalı daha net ve anlaşılır bir hesaplama

Dönem farklılıklarının ortadan kaldırılması

Amaç, aynı gün ve benzer kazançla çalışanlar arasında maaş farklarının minimize edilmesi.

ZAM SİSTEMİ DEĞİŞEBİLİR Mİ?

Mevcut uygulamada:

SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon oranında artış alıyor.

Memur emeklileri ise toplu sözleşme hükümlerine tabi tutuluyor.

Bu durum iki kesim arasında artış oranı farkına neden oluyor. Yeni modelde;

Tüm emekliler için ortak artış formülü,
veya

Aylık enflasyona dayalı güncelleme sistemi

gibi alternatifler tartışılıyor. Böylece maaşlardaki reel erimenin önüne geçilmesi hedefleniyor.

PRİM GÜNÜNÜN ETKİSİ ARTACAK

Bugünkü sistemde yatırılan prim tutarı, çalışılan gün sayısından daha belirleyici durumda. Bu nedenle uzun süre çalışan bazı sigortalılar, daha kısa süre çalışıp yüksek prim ödeyenlerden daha düşük maaş alabiliyor.

Yeni modelde:

Gün sayısının maaş üzerindeki etkisinin artırılması

Sistemde kalmanın teşvik edilmesi

Daha uzun süre çalışanlara avantaj sağlanması

planlanıyor.

GÜNCELLEME KATSAYISI SORUNU

Her yıl kullanılan enflasyon ve büyüme parametrelerinin değişmesi, emekli olunan yıl ile sonraki yıl arasında maaş farkı oluşturuyor. Bu da “emekli maaşları düşüyor” algısına neden oluyor.

Uzmanlar, sabit ya da daha öngörülebilir bir güncelleme katsayısı belirlenmesinin yıllar arası farkları azaltabileceğini ifade ediyor.

TABAN MAAŞ KALDIRILACAK MI?

2019’dan bu yana uygulanan taban maaş sistemi, düşük kök maaşı olan emekliler için avantaj sağladı. Ancak taban maaşın hemen üzerinde aylık alanlarla aradaki makas yeni bir adaletsizlik tartışması doğurdu.

Masadaki seçenekler:

Taban maaşın kaldırılması ve kök maaşlara kademeli seyyanen artış yapılması
veya

Taban maaş korunurken üst dilimlere kademeli düzenleme getirilmesi

SSK VE BAĞ-KUR EŞİTLENECEK Mİ?

2008 reformuyla tüm kurumlar SGK çatısı altında birleşse de norm birliği tam sağlanamadı. Özellikle Bağ-Kur’da 9 bin gün olan prim şartı ile SSK’daki 7 bin 200 gün uygulaması arasındaki fark sürüyor.

Yeni düzenlemede:

Bağ-Kur prim gün şartının 7.200’e düşürülmesi

Maaş bağlama sisteminin eşitlenmesi

başlıkları da gündemde yer alıyor.

YENİ SİSTEMİN HEDEFİ NE?

Reform çalışmaları kapsamında öne çıkan başlıklar şöyle:

Üçlü yapının sadeleştirilmesi

Zam oranlarındaki farklılıkların giderilmesi

Aktüeryal dengenin güçlendirilmesi

Sistemde kalmayı cazip hale getirecek teşvikler

Yeni maaş modeline ilişkin teknik çalışmaların tamamlanmasının ardından taslağın kamuoyuna açıklanması bekleniyor.

Kaynak – Haber Merkezi